Türk Vatandaşlığının Kazanılmasına İlişkin Esaslar

Bu makale, Türk vatandaşlığının nasıl kazanılabileceğine ilişkin genel bir çerçeve sunar. Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybedilmesine dair esas ve usuller 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nda (“TVK”) düzenlenir.

Türk vatandaşlığı doğumla veya doğumdan sonra kazanılabilir.

I. Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Temel ilke ius sanguinis, yani soy bağıdır. TVK’nın 7. maddesi uyarınca Türkiye içinde veya dışında evlilik birliği içinde Türk vatandaşı anne veya babadan doğan çocuk Türk vatandaşıdır. Doğumla vatandaşlık şu hâllerde kazanılır:

• Türk anne ve Türk babadan evlilik içinde doğum,
• yabancı anne ve Türk babadan evlilik içinde doğum,
• Türk anne ve yabancı babadan evlilik içinde doğum,
• Türk anne ve yabancı babadan evlilik dışında doğum,
• yabancı anne ve Türk babadan evlilik dışında doğum; ancak soy bağının evlenme, babanın tanıması, Türk Medeni Kanununa göre mahkeme kararı veya uygulanacak hukuka göre başka yollarla kurulması gerekir.

Doğumla vatandaşlık doğum tarihinden itibaren hüküm ifade eder; sonradan başvuru, izin, rıza veya karar aranmaz. İçişleri Bakanlığı çocuğun ana veya babası yoluyla vatandaşlığı kazanıp kazanmadığını araştırır. Başka bir vatandaşlığın kazanılması veya korunması Türk vatandaşlığını etkilemez.

II. Doğumdan Sonra Türk Vatandaşlığının Kazanılması

Vatandaşlık, yetkili makam kararıyla, evlat edinme yoluyla veya seçme hakkının kullanılmasıyla kazanılabilir. Yetkili makam kararı için şartların sağlanması otomatik vatandaşlık hakkı yaratmaz: illerde kurulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonları koşulları değerlendirir, uygun dosyaları Bakanlığa gönderir; Bakanlığın inceleme ve araştırması sonucunda uygun bulunanların başvurusu kararla sonuçlanır.

Karar, karar tarihinden itibaren hüküm doğurur ve eşin vatandaşlığını kendiliğinden etkilemez. Velâyet kendisinde bulunan anne veya babanın vatandaşlık kazanması hâlinde, diğer eşin rızasıyla çocuk da vatandaşlık kazanabilir; rıza yoksa anne veya babanın mutad meskeni ülkesindeki hâkim karar verir. Anne ve babanın birlikte vatandaşlık kazanması hâlinde çocuk da kazanır. Yabancıdan esas vatandaşlığından çıkması istenebilir; çok vatandaşlığa imkân veren hükümler bulunsa da bu konuda karşılıklılık temelinde takdir yetkisi vardır.

1. Yetkili makam kararıyla kazanma

i. Genel yolla kazanma

TVK m.11 uyarınca genel koşullar şunlardır:

• Millî hukukuna, vatansızsa Türk hukukuna göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak,
• başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl Türkiye’de ikamet etmek,
• Türkiye’ye yerleşme niyetini davranışlarıyla teyit etmek,
• kamu sağlığı açısından tehlike oluşturan hastalığının bulunmaması,
• iyi ahlak sahibi olmak,
• yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek,
• kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olmak,
• millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hâlinin bulunmaması.

Eğitim, turizm, tedavi veya öğrenim gören çocuğa refakat amacıyla alınan ikamet izni ile yabancı misyon personeli kimliği üzerinden geçirilen süre, vatandaşlık için geçerli ikamet sayılmaz. Son bir yılda toplam altı aydan veya son beş yılda toplam bir yıldan fazla yurt dışında bulunmak ikameti keser; bu tarihten önceki süreler dikkate alınmaz.

ii. İstisnai yolla kazanma

TVK m.12 istisnai kazanmayı düzenler. Bu makalenin tarihsel içeriğinde, 18 Eylül 2018 değişikliği sonrasında aşağıdaki seçeneklerden birinin sağlanması aranmıştır:

• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilmek üzere en az 500.000 ABD doları (veya karşılığı Türk lirası/yabancı para) sabit sermaye yatırımı,
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tespit edilmek üzere, tapuya üç yıl satılamaz şerhi konularak en az 250.000 ABD doları değerinde taşınmaz edinimi,
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilmek üzere en az 50 Türk vatandaşı istihdam eden işletme,
• BDDK tarafından tespit edilmek üzere Türkiye’deki bankalara en az 500.000 ABD doları yatırıp üç yıl tutma,
• Hazinece tespit edilmek üzere en az 500.000 ABD doları değerinde devlet borçlanma aracı edinip üç yıl elde tutma.

Not: Bunlar kaynak makalenin tarihsel eşik ve usulleridir; güncel mevzuat, parasal eşikler ve belge listesi başvuru öncesinde ayrıca doğrulanmalıdır.

Kasım 2022 itibarıyla belirtilen başvuru belgeleri: başvuru formu; pasaport/kimlik; her aile üyesi için dört fotoğraf; doğum belgesi; pasaporta işlenmiş ikamet izni veya geçerli turist vizesi; evliyse eş ve 18 yaş altı çocukların kimlikleri ile aile bağını kanıtlayan resmî belgeler; Türk vatandaşı eş veya yakın varsa kimlik fotokopisi ve Türkiye adresi; başvuru harcı makbuzu; taşınmaz yoluyla başvuruda değerleme raporu, 250.000 ABD doları ödendiğini gösteren makbuz ve inşaat/proje aşamasındaki taşınmazda noter onaylı taşınmaz satış vaadi; ilgili Bakanlıktan koşulun sağlandığını gösteren belgeler.

iii. Yeniden kazanma

• Çıkma izniyle vatandaşlığını kaybedenler, millî güvenlik engeli yoksa ikamet şartı aranmadan Bakanlık kararıyla;
• ana veya babasına bağlı olarak kaybedip erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanmayanlar, ikamet şartı aranmadan Bakanlık kararıyla;
• Kanunun 29. maddesindeki nedenlerle (Türkiye çıkarlarıyla bağdaşmayan yabancı devlet hizmeti veya izinsiz yabancı devlet askerliği gibi) Bakanlar Kurulu kararıyla kaybedenler, üç yıl yasal ikamet sonrası;
• m.34 uyarınca seçme hakkıyla kaybedenler, üç yıl yasal ikamet sonrası yeniden kazanabilir.

iv. Evlenme yoluyla kazanma

Türk vatandaşıyla evlenmek otomatik vatandaşlık hakkı vermez. En az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir; evlilik birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmama ve millî güvenlik/kamu düzeni engeli olmama koşulları aranır. Başvuru sırasında Türk vatandaşı eş ölürse aile içinde birlikte yaşama şartı aranmaz. Evliliğin butlanı, yabancı eş evlenirken iyi niyetliyse vatandaşlığı etkilemez; aksi hâlde vatandaşlık butlan kararından itibaren kaybedilir.

2. Evlat edinme yoluyla kazanma

Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen küçük çocuk, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engeli yoksa evlat edinme tarihinden itibaren vatandaşlık kazanabilir. Küçüklük evlat edinilenin millî hukukuna göre; çok vatandaşlık varsa Türk hukukuna göre belirlenir.

3. Seçme hakkıyla kazanma

TVK m.21’e göre ana veya babası nedeniyle vatandaşlığını kaybeden çocuklar, ergin oldukları tarihten itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanabilir.

4. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları

KKTC vatandaşları yazılı iradelerini açıklamaları hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır; makamlar yalnızca KKTC vatandaşlığını denetler. Doğumla değil sonradan KKTC vatandaşlığı kazananlar bu ayrıcalıktan yararlanamaz ve m.11’deki genel usule göre başvurabilir.

5. Çok vatandaşlıkta askerlik

Türkiye bazı devletlerle çok vatandaşlık hâlinde askerlik yükümlülüğünden muafiyete ilişkin özel anlaşmalar imzalamıştır. Kural olarak kişi askerlik yükümlülüğünü vatandaşlığını taşıdığı devletlerden biri bakımından yerine getirir. Diğer vatandaşlığının hukukuna göre askerlik hizmetini tamamlayan Türk vatandaşı, Türkiye’de de hizmetini yapmış sayılır.

Yetkili makam kararıyla vatandaşlık kazanılması karar tarihinden itibaren etkilidir; eşin vatandaşlığını otomatik olarak değiştirmez. Velâyet sahibi ana veya babaya bağlı küçük çocuklar, diğer eşin rızasıyla vatandaşlık kazanabilir; iki ebeveyn birlikte kazanmışsa çocuk da kazanır. Rıza yoksa mutad mesken ülkesindeki hâkim kararı uygulanır; ebeveyn ölmüşse rıza aranmaz. Türk vatandaşlığını kazanan annenin evlilik dışı doğan çocuğu, babanın rızası aranmaksızın anneye bağlı olarak vatandaşlık kazanır.

Bu içerik genel bir rehber niteliğindedir. Özel koşullarınız için uzman görüşü alınmalıdır.